Boşnakça Dili ve Tarihçesi

Sırpça mı Boşnakça mı?

 

Sırpça ve Hırvatça gibi Boşnak dili de Hint-Avrupa dil ailesine aittir. MS. 6. y.y.’da Slav halkının Eski Polonya’ya göç etmesiyle Doğu Avrupa’ya yerleşimi gerçekleşti. Ardından dil Doğu, Batı ve Güney olmak üzere 3 farklı gruba ayrıldı.Her dönem Boşnakça ve  Sırpça tartışması olmuştur. “Boşnaklar” terimi , Bosna dilinin ana konuşmacıları olan Müslümanlara denilmektedir.

Bu tanımlar şuan Bosna Hersek’de o kadar insan yaşasa da bu standart dilin Boşnakların olmadığını ve Sırpça olarak adlandırılması gerektiği savunulur. Her ne kadar bu sorunlar tartışılsa da, BM, UNESCO ve diğer birçok kurum Bosna dilini ayrı bir dil olarak tanımaya başlamıştır.X. XI.  y.y.’lara dayanan, Bosna’da özel bir tercüme işlemi gören Humac Tablet Boşnakça Kiril kullanılarak yazıldığına inanılmaktadır.

Dikkat çekici bir örnek olan bu eser, tercüme ve dil tarihinde çok önemlidir. Bulunan Humac tablet Sırp ve Hırvat dilbilimciler arasında büyük tartışmaya sebep oluşturmuştur.

Boşnakça Dilinin Bölgedeki Diğer Diller ile Yakın İlişkisi

 

Hırvat dili gibi Boşnakça da Latin alfabesi kullanmaktadır. Sırpça ise günümüz Hırvadistan ve Bosna’ya göre hisssedilen farklı tarihsel olaylardan dolayı bir Kiril alfabesine dönüştü. Hırvadistan ve Bosna için Batı etkisine maruz kaldı diyebiliriz. Sırbistan ise Doğu etki alanlarına girdi.Konuşulan Boşnak dili ise Hırvatça ve Sırpça’ya çok benzemektedir.

Hatta çoğu dil uzmanı bu üç dilin Amerika’da, Avusturya’da ve İngiltere’de kullanılan İngilizce lehçelerinden daha az farklılık gösterdiğini kabul etmektedir.Yugoslavya Cumhuruyeti’nin çöküşünde bu yana gelişen kelime darağacında birincil farklılık Sırpların öncelikli olarak Kiril alfabesi kullanmasıdır. Hırvat, Sırp ve Boşnak dilleri 3 lehçeyi paylaşmaktadır. Bunlar; Cakavian, Kajkavian ve Stokavian’dır.

Viyana Antlaşması ile Boşnakça Dilindeki Büyük Değişimler

1850 yılında gerçekleşen Viyana Anlaşması ile Sırp, Hırvat ve Boşnak dillerinin tarihçelerinde önemli durumlar gerçekleşti. Viyana Anlaşması ile üç dil tarafından paylaşılan Stokavyalı lehçesinin tümü için standart bir edebi dil için temeli oluşturulacağı belirtildi.

19. yüzyılın sonlarına kadar Viyana Anlaşması ile birlikte bir dizi resmi gramer oluşturuldu. Yazım ve sözlük metinlerinin yayınlanmasıyla gerçek bir etki kazanması hedeflendi. Fakat dillerin standart bir biçimde birleştirilmesi, Stokavyalı dili değil, Sırp-Hırvat dili olarak benimsenmiştir.Aynı zamanda Hırvat-Sırpça veya Sırp-Hırvat-Boşnakça olarak da adlandırılmıştır.

Birleşik Yugoslavya Cumhuriyeti’nden Sonra Dildeki Etki

1918 yılında, Sırbistan Devleti, Sırplar, Hırvatlar ve Slovenler Krallığı’nı tek bir varlık oluşturmak üzere Sırbistan Krallığı adı altında birleştirildi. Bölge içinde standart bir tek dil kurma hedeflendi. Oluşturulan krallıktan sonra Sırp ve Hırvatlar resmen tek bir dil kullanmaya başladı. Sonraki gerçekleşen elli yılda oluşturulan krallığa toprak genişlemesi yapıldı. Güç birkaç kez değiştirildi ve Sırbistan Krallığı’nın adı birkaç kez değiştirildi.

Sırbistan Krallığı’nın gücünün birkaç kez el değişmesi ile dilsel reformlar gerçekleşti. 1954’te Karlofça Anlaşmasıyla Sırp-Hırvatçayı Yugoslav Cumhuriyeti’nin tek resmi dili ilan edildi.

1946’da komünist bir rejim oluştu ve iktidara geldi. Federal Halk Cumhuriyeti Yugoslavya olarak kuruldu. Istria ve Rijeka’nın 1963’e eklenmesiyle Cumhuriyet’in 1991’e kadar sağlam kalan bir sendika oluşu ile Sosyalist Federal Yugoslavya Cumhuriyeti (SFRY) ismi ile adlandırıldı.

Sosyalist Federal Yugoslavya Cumhuriyeti’nin Oluşumu ile Boşnakça’daki Dilin Yeni Hali

1991’de SFRY’nin çöküşü ile Bosnalı, Hırvat ve Sırp kuvvetlerinin kıyısal bölgeler için toprak ve üstünlük kurmak adına savaşılan bir şiddet dönemi izledi. 1995 yılında üç kuvvet aralarında bir barış anlaşması imzaladı. Barışa geçişi hızlı sağlanması adına bölgeye NATO barış gücü yerleştirildi.

Eski Yugoslavya Cumhuriyeti’nin savaşın sonrasında dağılmasından sonra günümüz Bosna, Sırbistan ve Hırvatistan halkları arasında büyük bir milliyetçilik akımı oluştu. Yıllarca uğraşılan Yugoslav kimliğinin üç halk için bir parçası oluşturulduktan sonra hedeflenen bir diğer eşsiz bir ulusal kimlikden biri de dildi.

Günümüz Modern Boşnakça Dili

Çoğu Bosna-Hersek’te, Sırbistan ve Karadağ’ın Sandzak bölgesinde yaşayan yaklaşık 2,5 milyon kişi tarafından boşnakça konuşulmaktadır. Bosna dili birçok gerçekleşen savaş sonrasında birçok Bosnalının mülteci olarak göç etmek zorunda kalması nedeniyle dünyadaki diğer alanlara yayıldı.

Sırpça ve Hırvatça dilleri gibi, Boşnakça dili de savaşlardan sonra bazı değişiklikler geçirdi. Boşnakça konuşanlar dilsel yollarla farklı bir etnik kökeni yeniden doğrulamaya çalışmayı hedeflemiştir. Sırpça ve Hırvatça dillerinin etkilerinden kurtulma çabası içinde birçok Müslüman Boşnak, daha önce Sırpça ve Hırvatça ile paylaşılan Boşnakça kelimelerin yerini almak için Arapça ve Türkçe yeni kelimeler kullandı.

Yazar Hakkında:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir